Onze Missie en Waarden door Historisch onderzoek over de orde.
Het Nederlandse Cultureel erfgoed bewaren en uitdragen.
In oprichting Commanderijen in Brabant en Zeeland
Kasteel Tongelaar Mill en Slot Oostende Goes
Stichting voor behoud van erfgoed, ridderschap en de Canon van Nederland
Over de Orde van de Hollandse Tuin
Onze geschiedenis en trots
De Orde van de Hollandse Tuin streeft ernaar de Nederlandse cultuur en geschiedenis te bestuderen en te behouden.
Wij zijn toegewijd aan educatie en het opbouwen van een gemeenschap die onze tradities waardeert.
De Hollandse Tuin is een ornament bestaande uit de afbeelding van een ronde gevlochten omheining aan de voorkant afgesloten met een hekje. Hij is een uitvinding van Willem van Oostervant, (*1365-†1417) zoon van Graaf Albrecht van Holland, die hem gebruikte als de versierselen van een door hem gestichte Orde van de Hollandse Tuin. [1]
Van de Orde van de Hollandse Tuin zijn geen statuten overgeleverd maar de naam van de stichter wel en ook is bekend wanneer de orde bij benadering is ontstaan. Willem VI, toen nog Willem van Oostervant bestelde herhaaldelijk het ordeteken bij goudsmeden om het aan aanzienlijk gasten te kunnen schenken. In 1390 is bij zijn uitgaven genoteerd: “Item miinen here van Oeservant ghelevert, doe hi in Ingheland was inden herfst anno XC, een tuyn van siinre oerdene, die hi voert gaf den hertoge van Lanchaster (...) facit XLIII s VI d. gr.” [2]
De orde is echter eerder gesticht dan in de herfst van 1390, want de eerste uitreiking van de versierselen die is gevonden is die aan de echtgenote van de stichter, Margaretha van Bourgondië, in 1387. [3]
Vanaf 1387 tot 1418 zijn er 83 personen in de Orde van de Hollandse Tuin opgenomen. Deze zijn met naam en toenaam bekend en zijn afkomstig uit alle delen van West-Europa waarbij het zwaartepunt toch in Holland en Friesland ligt. [4]
Dat het ordeteken een halssieraad was, weten we al van de eerste uitreiking in 1387: op 3 october van dat jaar is de betaling geboteerd aan Jacomart Pierchen, de goudsmid in Bergen (Henegouwen), wegens een gouden Tuin, “ die mijn vrouwe van Oestervant om horen hals draghen soude” [5] Uit het feit dat een clip aan de voorzijde (het hekje) noodzakelijk was om het sierraad aan en af te kunnen doen valt af te leiden, dat het als ene staande kraag om de hals sloot..
Willem VI zelf is met zo’n halssierraad afgebeeld op de zgn Gravenreeks in het stadhuis van Haarlem uit het 4e kwart van de 15e eeuw.
Door het overlijden van de Grootmeester in 1417 is de leiding van de orde overgedragen aan Jacoba van Beieren in functie van Grootkanselier.
Door het kinderloze huwelijk van Graaf Willem VI en Margaretha van Bourgondië ging Willem op een zware bedevaart naar Santiago De Compostela en bezocht het graf van Sint Jacob de Meerdere met de smeekbede voor een zwangerschap. Na thuiskomst beviel zijn vrouw dan op de geboortedag van Sint Jacob op 17 juli 1401 en vandaar dat haar de naam Jacques-Jacob verleent was, in de volksmond Jacoba. Dus en naamkeuze uit devotie en dankbaarheid en niet uit traditie. Voor de hele familie van Beieren was St. Jacob decennia lang hun Beschermheilige.
Huidige zetels Goes en Valkenburg en in vriendschap en devotie verbonden met Sint Gerlachus, Ridder en Heilige.
Stichting voor behoud van historisch erfgoed, ridderschap en de Canon van Nederland
Sluit je bij ons aan. Wij zijn in vriendschap en devotie verbonden aan Ridder en heilige Sint Gerlachus.
Word lid van onze Orde, inmiddels commanderijen in oprichting in Brabant en Zeeland. Wij ondersteunen goede doelen o.a. Metakids, Ronald McDonald huis, Wens Ambulance, Roparun en nog diverse caritatieve instellingen. ,
Draag bij aan de bevordering en onderzoek van ons erfgoed en geschiedenis door lid te worden van de Orde van de Hollandse Tuin. Info via:
secretariaat@ordevandehollandsetuin.nl
Stichting voor behoud van erfgoed, ridderschap en de Canon van Nederland
De ordewebsite is informatief en aan de inhoud van de website kunnen geen rechten aan ontleent worden.
Verdere info op aanvraag.
Gravin Jacoba van Beieren en haar orde van de Hollandse Tuin.
Stichting voor cultureel historisch erfgoed behoud in Holland. Deze eerbiedwaardige orde wordt heden door een select aantal ridders en dames in ere gehouden en bestaat dus nog steeds, zij het symbolisch en representatief.
Jacoba van Beieren, eigenlijke voornaam Jaque of Jacob (Le Quesnoy, gedoopt 17 juli 1401 – Slot Teylingen, 9 oktober 1436) was gravin van Holland, Zeeland en Henegouwen tussen 1417 en 1433.
Jacoba van Beieren is een van de meest tragische en strijdbare figuren uit de Nederlandse geschiedenis. De Orde van de Hollandse Tuin speelt een fascinerende rol in haar verhaal, niet alleen als een ridderorde, maar vooral als een krachtig politiek symbool tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten.
Hier geven wij een overzicht van de verbinding tussen Jacoba en deze bijzondere orde.
Wat was de Orde van de Hollandse Tuin?
De orde werd als ridderorde rond 1387 ingesteld door haar vader Graaf Willem VI en na zijn overlijden in 1417 door een infectie na een hondenbeet door Jacoba van Beieren zelf voortgezet. In een tijd waarin symboliek alles was, diende de orde om haar aanhangers (de Hoeken) te verenigen tegen haar rivalen (de Kabeljauwen) en de Bourgondische dreiging van haar neef, Philips de Goede.
De Symboliek
De Tuin: De "Hollandse Tuin" stond symbool voor het graafschap Holland. Het idee was dat het land een besloten, veilige tuin was die beschermd moest worden tegen indringers van buitenaf.
De Omheining: Leden van de orde droegen vaak een versiersel of embleem van een gevlochten tuinhek (een "tuin"). In goud of zilver na gelang van rang en positie.
De Leeuw: Vaak werd de Hollandse leeuw afgebeeld zittend binnen deze omheining, wat aangaf dat de wettige heerser (Jacoba) beschermd werd door haar trouwe edelen.
De Rol in de Strijd
Jacoba gebruikte de orde als een politiek instrument. Door edelen op te nemen in de Orde van de Hollandse Tuin, creëerde ze een loyaliteitsnetwerk.
Aspect: Betekenis voor Jacoba
Legitimiteit: Het bevestigde haar status als de enige echte "Gravin van Holland".
Militaire steun: Ridders die de orde toejuichten, verbonden hun zwaard aan haar zaak.
Propaganda: Het beeld van de "maagd in de tuin" was een populair thema dat haar kwetsbaarheid én haar rechtmatigheid benadrukte.
Het Einde van een Ideaal
De orde hield niet lang stand als actieve ridderorde. Na de Zoen van Delft in 1428, waarbij Jacoba gedwongen werd haar macht grotendeels over te dragen aan Philips de Goede, verloor de orde haar politieke slagkracht en stelde zich terughoudend op.
Toen Jacoba zich terugtrok in Slot Teylingen, bleef de symboliek van de Hollandse Tuin echter voortbestaan in de kunst en heraldiek. Het werd een nostalgisch symbool voor de Hollandse onafhankelijkheid.
Wist je dat? De term "Hollandse Tuin" later ook werd gebruikt voor de vlootopstellingen van de Nederlandse marine in de 17e eeuw en zelfs terugkomt in de naamgeving van verdedigingswerken.
De strijd van Jacoba van Beieren was een wanhopige poging om haar erfdeel te behouden tegenover de machtshonger van de Bourgondiërs en de interne verdeeldheid in Holland. Haar veldslagen waren vaak fel, persoonlijk en vonden plaats in een decor van modderige polders en belegerde steden.
Hier zijn de belangrijkste militaire confrontaties:
1. De Slag bij Alphen (1425)
Nadat Jacoba was ontsnapt uit haar gevangenschap in Gent (verkleed als man!), vluchtte ze naar Gouda. Haar neef, Filips de Goede, stuurde direct een leger om haar de kop in te drukken.
Wat gebeurde er? De Hoeken (aanhangers van Jacoba) troffen de Kabeljauwen bij Alphen aan de Rijn.
Resultaat: Jacoba behaalde hier een verrassende overwinning. Het gaf haar de nodige ademruimte en bewees dat ze een serieuze militaire factor was.
2. De Slag bij Brouwershaven (1426)
Dit was de meest rampzalige veldslag voor Jacoba's zaak. Haar echtgenoot, de Engelse prins Humphrey van Gloucester, had troepen gestuurd om haar te helpen.
De strijd: Engelse boogschutters en Hoekse strijders stonden tegenover een superieur Bourgondisch leger ondersteund door de vloot van de Kabeljauwse steden.
Resultaat: Een verpletterende nederlaag voor Jacoba. Drieduizend van haar mannen sneuvelden. Hoewel ze zelf niet aanwezig was, brak dit de ruggengraat van haar militaire macht.
3. Het Beleg van Haarlem (1426)
Kort na de nederlaag bij Brouwershaven probeerde Jacoba het tij te keren door Haarlem te belegeren, een stad die de kant van Filips had gekozen.
De tactiek: Jacoba voerde haar troepen persoonlijk aan. Ze hoopte dat een overwinning in deze strategische stad de weg naar Noord-Holland zou openen.
Resultaat: De stad hield stand. Toen Filips met een ontzettingsleger naderde, moest Jacoba het beleg opgeven. Dit was het begin van haar definitieve isolement in Gouda.
Waarom ze verloor ?
Ondanks haar persoonlijke moed (ze stond erom bekend in volle harnas voor haar troepen uit te rijden), dit is niet hardop te bewijzen maar eerder een mythe. Voor Jacoba waren drie grote nadelen:
Geldgebrek: De rijke handelssteden (de Kabeljauwen) steunden Filips.
Bourgondische discipline: Het leger van Filips de Goede was professioneler en beter uitgerust.
Engelse steun die uitbleef: Haar man, Humphrey, verloor na de nederlaag bij Brouwershaven zijn interesse en liet haar in feite aan haar lot over.
Het einde van de strijd: De Zoen van Delft (1428)
Uiteindelijk werd de militaire strijd beslist aan de onderhandelingstafel. Na het verlies van bijna al haar bondgenoten tekende ze de Zoen van Delft. Ze bleef in naam Gravin, maar Filips kreeg het feitelijke bestuur (als 'erfgenaam en regent'). Ze mocht zelfs niet meer trouwen zonder zijn toestemming.
Wist je dat ze deze laatste bepaling uiteindelijk negeerde voor haar grote liefde, Frank van Borssele, en tevens haar laatste ridder.
Tegenwoordig bestaat de Orde van de Hollandse Tuin nog steeds als een actieve ridderorde, net zoals de Orde van Oranje-Nassau. De symboliek ervan is verrassend levend gebleven, zowel in de geschiedschrijving als in de Nederlandse heraldiek (wapenkunde).
Hier is hoe we de "Hollandse Tuin" vandaag de dag nog tegenkomen:
1. De Maagd in de Tuin (Heraldiek)
Het krachtigste symbool van de orde — de Hollandse Leeuw of een maagd binnen een gevlochten hekwerk — is nog steeds terug te vinden in de wapens van diverse Nederlandse steden en overheidsinstellingen.
Het wapen van de Provincie Zuid-Holland: De leeuw staat hier centraal, een directe verwijzing naar het oude graafschap waar Jacoba over heerste.
Stadswapens: Steden als Geertruidenberg (de oudste stad van Holland) tonen nog steeds de "tuin" (het vlechtwerk) in hun symboliek. Ook in het wapen van Ghent (België) en diverse Zeeuwse plaatsen zie je elementen die teruggaan op deze periode van strijd.
2. De "Hollandse Tuin" in de Marine
In de 17e eeuw werd de term "Hollandse Tuin" opnieuw populair, maar dan in een militaire context op zee
Het werd de naam voor een specifieke defensieve vlootformatie waarbij schepen in een cirkel of halve maan lagen om een konvooi te beschermen. De admiraliteit voerde als vlag de Hollandse Tuin.
Er zijn in de loop der eeuwen ook verschillende oorlogsschepen geweest met de naam Den Hollandschen Tuyn.
3. Cultureel Erfgoed en Reconstructies
In de wereld van Living History en re-enactment is de orde een geliefd onderwerp.
Slot Teylingen: Bij de ruïne van Teylingen (waar Jacoba haar laatste jaren doorbracht) wordt de herinnering aan haar en haar orde levend gehouden door tentoonstellingen en evenementen.
Ridderordes: Hoewel de oorspronkelijke orde uitstierf na de dood van Jacoba in 1436, gebruiken historici het vandaag de dag als hét voorbeeld van hoe middeleeuwse vorsten symboliek gebruikten om "branding" en politieke eenheid te creëren.
4. De "Tuin" als Politiek Concept
In moderne politieke analyses wordt de term "Hollandse Tuin" soms nog gebruikt als metafoor voor het Nederlandse isolationisme of de drang om de eigen grenzen en cultuur strikt te bewaken ("het hek om de tuin").
Wat is er nog te zien?
Als je de sfeer van de orde fysiek wilt ervaren, zijn dit de beste plekken:
Het Haags Historisch Museum: Hier bevinden zich objecten en afbeeldingen die de strijd tussen de Hoeken en Kabeljauwen illustreren.
Gouda: De stad die Jacoba trouw bleef; haar aanwezigheid is daar nog steeds voelbaar in de stadsgeschiedenis.
Postzegels en penningen: Er zijn in het verleden diverse herdenkingsmunten geslagen met de afbeelding van Jacoba binnen de Hollandse Tuin.
Jacoba gebruikte de burcht van Voorne af en toe als buitenverblijf. Sinds 1975 organiseert men daarom bij de ruïne van de burcht in Oostvoorne jaarlijks een Jacoba van Beierendag.
In Nederland zijn regelmatig specifieke tentoonstellingen of evenementen rondom Jacoba van Beieren zoals Slot Teylingen, Ruïne burcht Oostvoorne en Slot Oostende Goes.
Links: www.ordevandehollandsetuin.nl
Jacoba van Beieren
Periode
Voorganger
Opvolger
Periode
Voorganger
Opvolger
Periode
Voorganger
Opvolger
Familie
Vader
Moeder
Dynastie
Partner
Jan van Touraine, Dauphin van Frankrijk (1415-1417)
Jan IV van Brabant (1418-1422)
Humphrey van Gloucester (1423-1428)
Frank van Borssele (1434-1436)
Wapen van Jacoba.
Ridder Gerlachus van Houthem
Van Ridder naar Heilige
.